ارزیابی نظام های ارزی


کنفرانس برتون وودز

برتون وودز؛ هر آنچه باید درباره این توافق بدانید

برتون وودز؛ هر آنچه باید درباره این توافق بدانید

برتون وودز (Bretton Woods) توافقی است که در سال ۱۹۴۴ میان کشورهای بزرگ جهان امضا و به موجب آن دلار به عنوان ارز ذخیره جهانی به رسمیت شناخته شد. این توافقنامه، یک سیستم ارزیابی نظام های ارزی جدید پولی جهانی را پایه‌گذاری و دلار را به عنوان ارز جهانی جایگزین استاندارد طلا کرد و به این ترتیب، جایگاه آمریکا به عنوان قدرت غالب در عرصه اقتصاد جهان تثبیت شد.

با امضای توافقنامه برتون وودز، ضمن به رسمیت شناخته شدن دلار به عنوان ارز ذخیره اصلی جهان، دو بانک جهانی (World Bank) و صندوق بین‌المللی پول (IMF) هم ایجاد شدند. این دو، سازمان‌هایی با حمایت ایالات متحده بودند که جهت نظارت بر این سیستم جدید پایه‌گذاری شدند. در این مطلب با کمک مقاله‌ای از وب‌سایت «دِبالانس» چگونگی شکل‌گیری و سپس فروپاشی توافق برتون وودز را توضیح می‌دهیم.

برتون وودز چیست؟

بیش از هفتصد نماینده از ۴۴ کشور جهان در اواخر جنگ جهانی دوم و در بيست و دوم جولای سال ۱۹۴۴ (۳۱ تیر ۱۳۲۳)، در محلی به نام برتون وودز در ایالت «نیوهمپشایر» (New Hampshire) آمریکا گرد هم آمدند تا یک نظام پولی جدید را شکل دهند. در واقع، نمایندگان از کشورهای تحت حمایت متفقین جنگ جهانی دوم به برتون وودز آمدند تا برای مشکلات اقتصادی خود راه‌حلی پیدا کنند. متفقین کشورهایی بودند که در جنگ جهانی دوم علیه متحدین (آلمان، ایتالیا و ژاپن) جنگیدند. آمریکا، روسیه و بریتانیا مهم‌ترین کشورهای عضو متفقین بودند، اما کشورهای دیگری به این سه کشور کمک می‌کردند.

نتیجه‌ امضای این توافقنامه، به طور خلاصه به این شرح بود:

تمام کشورهای امضاکننده‌ توافق‌ برتون وودز، به جای طلا دلار ذخیره کنند و آمریکا به میزان دلارهای صادرشده، در خزانه خود‌ طلا نگهداری کند. بانک‌های مرکزیِ کشورهای امضاکننده توافق‌ برتون وودز می‌توانستند هر وقت که اراده کنند، ذخاير دلار خود را با مراجعه به بانک مرکزی (فدرال رزرو) آمريکا به طلا تبدیل کنند. آمريکا، با تکيه بر اين تعهد، در عمل به تنها ضامن نظام پولی بين‌المللی بدل شد. براساس این توافق‌، بانک‌های مرکزی کشورها متعهد می‌شدند که نرخ تبادل را بین ارز رایج خود و دلار آمریکا ثابت نگه ‌دارند. اگر ارزش پول یک کشور نسبت به دلار ضعیف می‌شد، آن‌گاه بانک مرکزی به خرید گسترده‌ آن ارز در بازار رو می‌آورد. چنین خریدی باعث کاهش عرضه آن ارز و در نتیجه افزایش قیمتش می‌شود. اگر قیمت ارز خیلی بالا می‌رفت، بانک مرکزی به چاپ بیشتر آن روی می‌آورد؛ چراکه این امر باعث افزایش عرضه و در نتیجه کاهش قیمت ارز موردنظر می‌شود. این روش، یک سیاست پولی است که اغلب توسط بانک‌های مرکزی برای کنترل تورم استفاده می‌شد.

سیستم برتون ‌وودز و توافق‌نامه ۱۹۴۴؛ چگونه برتون ‌وودز نظم نوین جهانی را معرفی کرد

کنفرانس برتون وودز

اعضای سیستم برتون ‌وودز توافق کردند که از جنگ‌های تجاری بین خود اجتناب کنند. به‌عنوان مثال، قرار شد که از پایین آوردن شدید قیمت ارزهای خود جهت افزایش تجارت استفاده نکنند. البته آن‌ها می‌توانستند که تحت شرایط خاصی، بازار ارزهای خود را قانون‌گذاری کنند. به‌عنوان مثال، اگر یک سرمایه‌گذاریِ مستقیم خارجی شروع به بی‌ثبات کردن اقتصادِ یک کشور می‌کرد، آنها می‌توانستند در برابر این مسئله اقدامات مقتضی را انجام دهند. آن‌ها همچنین می‌توانستند برای بازسازی‌های پس از جنگ، ارزش ارز خود را بازتنظیم کنند.

جایگزینی استاندارد طلا

پیش از برتون ‌وودز، اکثر کشورها از استاندارد طلا پیروی می‌کردند. به این معنی که هر کشوری تضمین می‌کرد ارز خود را به اندازه‌ی پشتوانه‌ی طلای موجود در خزانه‌اش صادر کند. اما پس از برتون وودز، اعضا موافقت كردند كه ارز خود را نسبت به دلار آمریکا بسنجند، نه طلا. اما همچنان به نوعی استاندارد طلا برقرار بود.

اما چرا دلار؟ ایالات ‌متحده سه‌چهارم از عرضه طلا در جهان را در اختیار خود داشت. هیچ ارز دیگری به اندازه‌ کافی از پشتوانه طلا برخوردار نبود تا این مقدار از طلا را به عنوان جایگزین برگرداند. در آن زمان ارزش هر دلار ۱/۳۵ اونس طلا بود و بر همین اساس می‌شد ذخایر ارزی را نسبت به دلار کنترل کرد. برتون‌ وودز کاری کرد تا کشورها به آرامی از استاندارد طلا به استاندارد دلار آمریكا کوچ کنند.

حالا دلار جایگزین طلا شده بود. در نتیجه، ارزش دلار نسبت به سایر ارزها افزایش یافت. این امر تقاضای بیشتری برای دلار ایجاد کرد؛ هرچند ارزش دلار در برابر طلا یکسان باقی ‌مانده بود. همین تقاضا، بذر فروپاشی سیستم برتون‌ وودز را در سه دهه بعد کاشت.

چرا این توافق لازم بود؟

تا مدت‌ها کشورهای جهان از استاندارد طلا بهره می‌بردند. شروع جنگ جهانی اول باعث شد تا کشورها برای تأمین هزینه‌ها کم و بیش این استاندارد را نقض کنند. در طول جنگ جهانی اول، عمل نکردن کشورها به استاندارد طلا باعث افزایش بیش‌ از‌ حد تورم شد، زیرا عرضه پول تقاضا را تحت‌ تأثیر قرار داده بود. پس از جنگ، کشورها به امنیتی که در سایه‌ استاندارد طلا وجود داشت، بازگشتند. ابَرتورم باعث شد ارزش پول به حدی سقوط کند که گاهی، مردم فقط برای خرید یک قرص نان به یک چرخ‌دستی پر از پول نیاز داشتند.

همه چیز خوب پیش می‌رفت تا زمانی که «رکود بزرگ» از راه رسید. پس از سقوط بازار سهام آمریکا در سال ۱۹۲۹، سرمایه‌گذاران به تجارت کالاها روی آوردند. این باعث افزایش قیمت طلا شد و در نتیجه مردم شروع به تبدیل دلارهای خود به طلا کردند. فدرال ارزیابی نظام های ارزی رزرو با افزایش نرخ بهره و حمایت از ذخیره طلای کشور، اوضاع را بدتر کرد.

سیستم برتون وودز باعث شد کشورها انعطاف‌پذیری بیشتری نسبت به پیروی دقیق از استاندارد طلا داشته باشند. این توافق همچنین شرایطی را فراهم کرد که در آن، نوسانات اقتصادی کمتری نسبت به یک سیستم ارزی بدون هیچ‌گونه استانداردی تجربه می‌شد. هر یک از کشورهای عضو می‌توانستند در صورت لزوم، برای اصلاح «عدم توازن اساسی» در خزانه خود، ارزش ارز خود را تغییر دهد.

نقش صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی

همزمان با امضای موافقت‌نامه‌ برتون وودز، کشورهای شرکت‌کننده در کنفرانس دو نهاد جهانی را ایجاد کردند؛ صندوق بين‌المللی پول و بانک جهانی. نهاد اول می‌بايست نقش سرپرست را در نظام پولی جدید بر عهده می‌گرفت و از راه نظارت بر رابطه ميان پول‌ها و اعطای کمک به کشورهای گرفتار مشکل، مانع از آن می‌شد که نظام پولی به آشفتگی کشیده شود. اما بانک جهانی وظيفه داشت با اعطای اعتبار‌های آسان به بازسازی کشورهای آسيب‌ديده از جنگ کمک کند. با توجه به موقعيت مالی ايالات متحده در آن زمان، ترديدی نبود که اين کشور در هر دو نهاد جايگاهی بسيار نيرومند يافت. بنابراین، کشورهای زیادی شروع به ذخیره کردن دلار آمریکا کردند که باعث قدرتمندی مطلق ایالات متحده شد.

سیستم برتون وودز بدون صندوق بین‌المللی پول نمی‌توانست به درستی کار کند. کشورهای عضو به آن احتیاج داشتند تا از کاهش ارزش ارز ملی‌ خود جلوگیری کنند. آن‌ها به نوعی بانک مرکزی جهانی احتیاج داشتند تا در صورت نیاز به تنظیم ارزش ارز خود و در شرایطی که توانایی لازم برای تأمین بودجه موردنظر برای این کار را نداشته باشند، بتوانند از آن‌ بانک وام دریافت کنند؛ در غیر این صورت، آنها فقط با موانع تجاری روبه‌رو می‌شدند یا مجبور می‌شدند نرخ بهره را بالا ببرند.

کشورهای عضو برتون‌ وودز تصمیم گرفتند به صندوق بین المللی پول قدرت یک بانک مرکزی جهانی را نبخشند؛ اما در عوض توافق کردند تا با طلا و ارزهای ملی به صندوق بین‌المللی پول کمک مالی کنند. سپس هر کشور عضو سیستم برتون‌ وودز این حق را پیدا می‌کرد آن مقدار را که نیاز دارد، با محدودیت نسبتِ مشارکتش در صندوق، به عنوان وام دریافت کند. صندوق بین‌المللی پول همچنین مسئول اجرای توافق برتون‌ وودز بود. بنابراین، به یاد داشته باشید که صندوق بین‌المللی پول برای چاپ پول و تأثیرگذاری بر اقتصادها با سیاست‌های پولی پایه‌گذاری نشده است.

بانک جهانی نیز برخلاف اسمش، بانک مرکزی جهان نبوده و نیست. در زمان توافق برتون ‌وودز، بانک جهانی درواقع به منظور تأمین وام برای کشورهای اروپایی ویران‌شده در جنگ جهانی دوم تشکیل شد. هم‌اکنون، هدف بانک جهانی اعطای وام به پروژه‌های توسعه اقتصادی در کشورهای دارای بازار نوظهور است.

فروپاشی سیستم برتون وودز

در سال ۱۹۷۱، ایالات متحده از یک رکود تورمی (stagflation) گسترده رنج می‌برد. رکود تورمی ترکیبی از تورم و رکود اقتصادی است که باعث بیکاری و رشد اقتصادی منفی می‌شود.

رئیس جمهور وقت، ریچارد نیکسون، در پاسخ به کاهش خطرناک ارزش ناشی از وجود مقادیر بیش از حد ارز در حال گردش، ارزش دلار آمریکا در برابر طلا را کاهش داد. او ارزش دلار را به ۱/۳۸ اونس طلا و سپس به ۱/۴۲ اونس رساند.

سیستم برتون ‌وودز و توافق‌نامه ۱۹۴۴؛ چگونه برتون ‌وودز نظم نوین جهانی را معرفی کرد

لحظه لغو استاندارد طلا توسط ریچارد نیکسون

طرح کاهش ارزش پول نتیجه عکس داد. این مسئله باعث هجوم مردم به سمت ذخایر طلای آمریکا در فورت ناکس (Fort Knox) برای تبدیل دلارها به طلا شد؛ دلارهایی که به سرعت ارزش خود را از دست می‌دادند. فورت ‌ناکس یکی از پایگاه‌های ارتش آمریکا در ایالت کنتاکی است. این پایگاه علاوه بر کاربردهای نظامی، محل نگه‌داری ذخایر طلای ایالات متحده است که در حال حاضر بیش از ۴,۷۰۰ تن طلا در این پایگاه موجود است.

عمر نظام پولی برتون وودز به سی سال نکشید. در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی، محدودیت‌های سیستم برتون وودز (که مستقیماً روی فدرال رزرو فشار وارد می‌کرد) آن را برای آمریکا غیر قابل تحمل کرد. این کشور که از هزینه‌های جنگ ویتنام می‌‌نالید و در رقابت با تولیدات خارجی ارزان‌تر ناتوان بود، نتوانست بین ورود کافی ارز خارجی و پرکردن دوباره ذخایر طلای خود تعادل برقرار کند. از سوی دیگر، کشورهایی مانند فرانسه که تقاضای دریافت طلا در قبال دلارهایشان را داشتند، موجب شدند تا ذخایر طلای آمریکا رو به اتمام برود.

تمام این عوامل در نهایت موجب شد که در ۱۵ آگوست سال ۱۹۷۱ (۲۴ مرداد ۱۳۵۰)، نیکسون در تصمیمی ناگهانی که به «شوک نیکسون» مشهور شد، امکان دریافت طلا در ازای دلار را لغو کند. بدون کنترل قیمت، طلا به سرعت به ۱۲۰ دلار در هر اونس در بازار آزاد رسید. تا پایان دهه ۱۹۷۰، تمام کشورها ارزهای خود را شناور کردند و این اتفاق پایانی بر سیستم برتون وودز بود. در حال حاضر، قیمت طلا به بیش از ۱,۷۰۰ دلار رسیده است.

پس از فروپاشی این توافق، استاندارد طلا عملاً نقض شد، اما وابستگی کشورها به دلار آمریکا همچنان پابرجا است.

سخن پایانی

توافق برتون وودز باعث شد کشورها دلار را به عنوان پشتوانه ارزهای خود انتخاب کنند. به نوبه خود، طلا نیز پشتوانه‌ی دلار شد و به این ترتیب، ایالات متحده بر اقتصاد جهانی مسلط شد. آمریکا تنها کشوری بود که می‌توانست ارزی را چاپ کند که در سراسر دنیا مقبول بود و کشورها نیز انعطاف‌پذیری بیشتری نسبت به استاندارد طلای قدیمی داشتند. وقتی‌ که این توافق از بین رفت و ارتباط بین دلار و قیمت طلا قطع شد، دلار تبدیل به استاندارد پولی و پشتوانه‌ای برای سایر ارزها شد.

خبرگزاری موج

کمالوندی در واکنش به گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی اتمی:

برقراری مجدد نظام راستی آزمایی مستلزم عمل طرف‌های برجامی به تعهدات است

برقراری مجدد نظام راستی آزمایی مستلزم عمل طرف‌های برجامی به تعهدات است

سخنگوی سازمان انرژی اتمی در واکنش به گزارش جدید مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت: برقراری مجدد نظام راستی آزمایی پیشین مستلزم عمل طرف‌های برجامی به تعهدات خود است.

به گزارش خبرگزاری موج، بهروز کمالوندی سخنگو و معاون امور بین‌الملل، حقوقی و مجلس سازمان انرژی اتمی درباره گزارش اخیر مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت: برقراری مجدد نظام راستی آزمایی پیشین مستلزم عمل کردن طرف‌های برجامی به تعهدات خود است.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان انرژی اتمی ایران، کمالوندی درخصوص گزارش اخیر مدیرکل آژانس اظهار داشت: مطالب گزارش فصلی اخیر مدیرکل آژانس تکرار موارد بی اساس قبلی با اهداف سیاسی است و هیچ نکته جدیدی جز بازی با عبارات برای اهداف خاص ندارد.

وی ادامه داد: بدیهی است همانند گزارشات قبلی سفیر و نماینده دائم کشورمان در جلسه هفته آینده شورای حکام پاسخ های حقوقی و مستدل ایران به گزارش اخیر مدیرکل را ارائه خواهد کرد.

سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران گفت: برخی رسانه‌های بین‌المللی با تحریف و بعضا تفسیر و ارزیابی نظام های ارزی ارزیابی نظام های ارزی مصادره به مطلوب عباراتی که تعمدا توسط مدیرکل مبهم تنظیم شده و مشحون از جزئیات غیر ضرور است، همچون گذشته با استفاده از این ابهامات، فضاسازی‌های پوچ رسانه‌ای خود را با هدف القای غیر صلح آمیز بودن برنامه هسته‌ای کشور دنبال می‌کنند.

کمالوندی افزود: این در حالی است که برنامه هسته‌ای صلح آمیز ایران تاکنون بیشترین شفافیت را داشته است.

معاون امور بین‌الملل، حقوقی و مجلس سازمان انرژی اتمی در پایان خاطرنشان کرد: برقراری مجدد نظام راستی آزمایی پیشین مستلزم عمل کردن طرف‌های برجامی به تعهدات خود است و نبایستی از ایران انتظار داشته باشند هنگامی که به تعهدات خود عمل نمی‌کنند و در حالی که تحریم‌های ظالمانه آنان علیه ملت ایران همچنان ادامه دارد، ایران پذیرای نظارت‌های فراپادمانی نیز باشد.

گزارش مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دیروز منتشر شد. مدیرکل آژانس در گزارش جدید ضمن تکرار ادعاها درباره «مسائل باقیمانده»، اعلام کرد ذخایر اورانیوم غنی شده ایران در حال حاضر بیش از ۱۹ برابر محدوده تعیین شده در توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ است.

رتبه بندی معلمان بر اساس الگو‌های جدید تعیین می شود؟

رئیس مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی از تعیین امتیاز نهایی معلمان بر اساس الگوهای سنجش شایستگی‌های عمومی، تخصصی و حرفه‌ای خبر داد.

رتبه بندی معلمان بر اساس الگو‌های جدید تعیین می شود؟

به گزارش اقتصاد آنلاین، محسن زارعی در مورد فرهنگیان مشمول قانون نظام رتبه‌بندی معلمان گفت: براساس آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور، لازم است معلمان مدارک، مستندات و دلالت‎های خود را مطابق راهنما و براساس مصادیق تعریف شده در سامانه رتبه‌بندی به نشانی RTB.medu.ir بارگذاری کنند. شواهد و مدارک بارگذاری شده، پس از بررسی و تکمیل توسط مدیران مدارس در پرونده الکترونیکی هر همکار ثبت شده و در مرحله بعد توسط ارزیابان بررسی و براساس دستورالعمل ارزیابی و امتیازات معین می‎شود.

براساس اعلام روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، وی ادامه داد: امتیاز نهایی هر فرد براساس شیوه نامه اجرایی نظام رتبه‌بندی که در بخشنامه شماره ۲۶/۷۱۰ مورخ ۸ شهریور ۱۴۰۱معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش به مدارس ارسال شده محاسبه می‎شود و ملاک آن، امتیازات خودارزیابی، مدارک و مستندات بارگذاری شده در سامانه و همچنین بررسی ارزیابان است‌ که مطابق الگوهای سنجش شایستگی‎های عمومی، تخصصی و حرفه‌ای انجام می‎شود. لذا ضرورت دارد آن گروه از معلمانی‌که تاکنون دراین خصوص اقدام نکرده‎اند، در فرصت باقی‎مانده ضمن مراجعه به سامانه و با استفاده از راهنمای مربوط که در پایگاه اطلاع رسانی وزارت آموزش و پرورش در قسمت خدمات الکترونیک، در بخش مربوط به رتبه بندی معلمان قرار دارد، اقدامات لازم را انجام دهند.

زارعی در پایان تصریح کرد: اخبار و اطلاعیه ‎های مورد تایید آموزش و پرورش از طریق مراجع رسمی منتشر می‎شود و همکاران محترم به ویژه در مورد رتبه‌بندی معلمان به این موضوع توجه داشته باشند.

شکستن دیوار تحریم‌ها با تجارت دولت سیزدهم با همسایگان/ ارزیابی نظام های ارزی شقاقی شهری: دولت اجازه نداد اقتصاد کشور قفل شود

رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی گفت: آنچه موجب شد بخشی از تحریم‌ها در کشور کمرنگ‌تر شود، همین مسئله تجارت ما با کشورهای همسایه به ویژه عراق بود، لذا بخشی از نیازها را از طریق کشورهای همسایه توانستیم ارزیابی نظام های ارزی تامین کنیم.

شکستن دیوار تحریم‌ها با تجارت دولت سیزدهم با همسایگان/ شقاقی شهری: دولت اجازه نداد اقتصاد کشور قفل شود

به گزارش گروه دیگر رسانه‌های خبرگزاری فارس، پرواز بالگرد رئیس‌جمهور در بک گراند توفان شن و دست تکان دادن زنان محلی با لباس‌های رنگی برای او بیشتر شبیه یک سکانس سورئال است؛ اما ما با یک واقعیت مواجه هستیم که تقریبا هر هفته در یکی از شهرهای ایران تکرار می‌شود اما تکراری نمی‌شود، توفان شن همه را یکدست خاکی کرده است، خاکی شدن عبا و عمامه مشکی رئیس‌جمهور بیشتر از بقیه به چشم می‌آید، جوانان با اشتیاق دور رئیس جمهور جمع می‌شوند و با او سلفی می‌گیرند. رئیسی به مناطقی می‌رود که شاید تا قبل از این حتی استاندار و فرماندار هم به آنجا نرفته است، رئیس‌جمهور حالا یک‌سالی هست که به جای مدیریت مانیتوری به قلب ایران می‌رود و بدون تشریفات و پروتکل‌های مرسوم با مردم حرف می‌زند، صدای آنها را می‌شنود، صدای آنها می‌شود و اقتضائات دولت مردم‌محور را اجرایی می‌کند و این میزانسن انتفاع به نفع مردم در همه ساحات حکمرانی ادامه دارد.

اما این همه ماجرا نیست؛ ۱۴خرداد امسال از حرم امام خمینی (ره) پیام مهمی صادر شد. رهبر انقلاب در جمع قشرهای مختلف مردم فرمودند: «موارد متعددی داریم که امام با صراحت از مسئولین کشور ــ یا از یک نفر یا از مجموعه‌ای از مسئولان ــ قدرشناسی کرده. توصیه من این است، امروز که دشمن در صدد تخریب مسئولان انقلابی است، وظیفه قدرشناسی وظیفه سنگینی است؛ باید از مسئولین قدرشناسی کرد.»

حالا در ایامی که به نام هفته دولت نامگذاری شده و به مناسبت یک سالگی دولت سیزدهم در روزهای شهریور، می‌خواهیم از دیدگاه نخبگان و کارشناسان عملکرد دولت رئیسی در حوزه‌های مختلف سیاست خارجی، دیپلماسی چندجانبه گرایی و اقتصادی، تجارت خارجی و رویکردهای گفتمانی این دولت در دو حوزه جمهوریت و عدالت را مرور کنیم.

آنچه در ادامه می‌آید گفت‌وگوی تفصیلی ایرنا با وحید شقاقی شهری رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی و کارشناس اقتصادی است.


با توجه به اینکه یک سال از فعالیت دولت سیزدهم می‌گذرد و دیپلماسی همسایگی از سوی دولت دنبال شده، این امر چقدر به رشد تجارت خارجی کشور و بهبود وضعیت ترانزیت و ارتقای دیپلماسی اقتصادی کشور کمک کرده است؟

واقعیت این است که حوزه دیپلماسی اقتصادی-تجاری یکی از مهم‌ترین مباحث توسعه تجارت منطقه‌ای است. یک زمانی بحث جهانی شدن اقتصاد و جهانی شدن تجارت مطرح بود. ولی جهانی‌سازی یا جهانی شدن اقتصاد یک مدتی در ادبیات اقتصادی مطرح شد و موافقان خود را داش ولی نتایجی که به بار آورد، نتایج مناسبی نبود و در پروسه جهانی شدن عمدتاً کشورهای توسعه یافته با چپاول کشورهای در حال توسعه به اهداف اقتصادی خود رسیدند، لذا مخالفت‌ها با آن شدت گرفت و ایده منطقه‌گرایی مطرح شد و برخی معتقد بودند منطقه گرایی نسبت به جهانی شدن بهتر پاسخ می‌دهد. به همین دلیل از سال ۱۹۹۰ بویژه از سال ۲۰۰۰ به بعد بحث منطقه‌گرایی خیلی توسعه یافت و دوباره کشورهای دنیا بویژه کشورهای در حال توسعه به پیمان‌های دو یا چندجانبه منطقه‌ای روی آوردند و در منطقه ما نیز این رویکرد آغاز شد.

ما پیمان‌های منطقه‌ای اکو، بریکس و شانگهای را داشتیم و در کشورهای مختلف دنیا پیمان‌های منطقه‌ای با هدف توسعه تجارت و اقتصاد همسایگی و منطقه‌ای رونق پیدا کرد، به نظر من تجربه جهانی نشان داده که هرچه به سمت پیمان‌های منطقه‌ای و گسترش مبادلات همسایگی و منطقه‌ای برویم، هم امنیت اقتصادی –تجاری بهبود می‌یابد و هم وجه اقتصادی ترمیم می‌شود و امنیت سیاسی ما و همسایگان هم تامین می‌شود، لذ این امر یک موضوع چند وجهی است.

در ادبیات جهانی مدل‌هایی به نام مدل‌های جاذبه وجود دارد و پیمان‌های منطقه‌ای در مدل‌های جاذبه کار شد، در مدل‌های جاذبه حرف این بود هر چقدر فاصله کشورها از هم کمتر و همچنین فرهنگ، مذهب و زبان مشترک داشته باشند، این موارد می‌تواند به گسترش مبادلات تجاری منجر شود. ما در دهه‌های گذشته از توسعه مبادلات منطقه‌ای غفلت کردیم و آمارهای مناسبی از عملکرد پیمان‌های منطقه ای نداشتیم.

دولت در کنار پیمان‌های بین‌المللی، به پیمان‌های منطقه‌ای هم اهمیت می‌دهد

دولت قبل در اکو و دیگر پیمان‌های منطقه‌ای عملکرد مناسبی نداشتند، حتی در مبادلات بین کشوری با همسایگان هم وضعیت ما مناسب نبود اما دولت سیزدهم این هدف گذاری ارزیابی نظام های ارزی را انجام داده و افق گشایی دنبال شد به طوری که در کنار پیمان‌های بین‌المللی، به پیمان‌های منطقه‌ای اهمیت می‌دهد، برای آنها هم اجلاس شانگهای و هم بریکس اهمیت دارد، چون سه کشور مهم چین، هند و روسیه عضو آن هستند و هم بحث تجارت همسایگی را با عراق، ترکیه و دیگر کشورهای همسایه عملاً در دستور کار خود قرار داده که نیاز به برنامه دارد و از این رو دولت‌ها باید برنامه مشخصی در این موضوع در نظر بگیرند.

سرمایه‌گذاری‌های مشترک و تجارت مهم‌ترین دستاورد دیپلماسی همسایه محوری

به صورت آماری می‌توانید بیان کنید، رشد تجارت خارجی و بحث افزایش ترانزیت چقدر در دوره جدید تغییر داشته است؟

تجارت بحث کوتاه مدت نیست و باید به پیمان‌های منطقه‌ای و تجارت همسایگی با یک افق میان مدت و بهتر بلندمدت نگاه کنیم؛ اینکه انتظار ارزیابی نظام های ارزی داشتیم ظرف یکسال شاهد تحولات آماری و کمّی باشیم، اشتباه است. ابتدا اقدامات صورت می گیرد و بعد از آن نتایج کمّی حاصل می شود. مثلاً ایران، رایزن‌ها و سفرا فعال و مراودات سیاسی و رایزنی با همسایگان آغاز می‌شود. اثرات این رایزنی‌ها و رفت‌وآمدها و بحث ها آرام آرام خود را در سرمایه‌گذاری‌های مشترک و تجارت بین کشوری نشان دهد. برخی می‌گویند همه دولت ها به کشورهای همسایه می‌روند ولی چرا خیلی اتفاقی نمی‌افتد، می‌توان گفت این موضوع اساساً آغازگر حرکت سیاسی است و ابتدا روابط سیاسی توسعه می‌یابد و پیامد روابط سیاسی، روابط اقتصادی است بنابراین ما ابتدا باید نگاه خود را مبتنی بر روابط سیاسی بدانیم و بعد از آن روابط اقتصادی و تجاری را آغاز کنیم.

در فضای توجه به دیپلماسی اقتصادی و رفتن به سوی چندجانبه گرایی اقتصادی در دولت سیزدهم، این موضوع چه نقشی در خنثی‌سازی تحریم‌ها دارد؟

آنچه موجب شد بخشی از تحریم‌ها در کشور کمرنگ‌تر شود، همین مسئله تجارت ما با کشورهای همسایه به ویژه عراق بود. بخشی از نیازها را از طریق کشورهای همسایه توانستیم تامین کنیم و اجازه ندادیم اقتصاد ارزیابی نظام های ارزی قفل شود. هر چقدر پیمان‌های منطقه ای تقویت شود جلوی تحریم‌های یک جانبه یا چند کشوری جهانی گرفته می‌شود. یکی از دلایلی که کشورها به سمت پیمان‌های منطقه‌ای رفتند این بود که تحت تاثیر تکانه‌ها و بحران‌های جهانی قرار نگیرند و این روابط امنیت سیاسی، امنیت اقتصادی ایجاد می‌کند و هم می‌توان تحریم‌ها را از کانال همسایگان دور زد و این رابطه هر چقدر در هم تنیده باشد شدت تکانه‌ها، بحران‌ها و تحریم‌ها کاسته می‌شود. بنابراین این امر، تجربه جهانی و اثبات جهانی داشته است.

در یکسال اخیر روند ارزیابی نظام های ارزی مبارزه با فساد و اصلاح ساختارها از نظر شما چطور پیش رفته است و در عین حال این روند چه تاثیری در برقراری عدالت داشته است؟

واقعیت این است که فساد در اقتصاد ایران ساختاری و نهادی است. البته من هم مبارزه با معلول را نمی‌خواهم رد کنم و بگویم مفید نیست ولی چاره کار نیست و تا زمانیکه نهادها و ساختارها اصلاح نشوند همچنان فساد وجود خواهد داشت و پنهان خواهد ماند و گاهی زنگ خطر و هشدار آن شنیده می‌شود. یعنی ما اگر ریشه را حل نکنیم معلول را از غرق شدن نمی‌توانیم نجات دهیم. یک معلول را دستگیر و محاکمه می‌کنیم، دوباره معلول دیگری ایجاد می‌شود و این به همین ترتیب ادامه می‌یابد. بنابراین یک نفر باید این ریشه را اصلاح کند و این امر نیاز به اصلاحات ساختاری دارد.

هنوز مبارزه با فساد جای کار زیادی دارد. شفافیت اقتصاد ایران ضرورت است، این اتفاق از طریق کنترل گردش مالی افراد حقیقی-حقوقی و از کانال سیستم بانکی است که می‌توان این مسیر را دنبال کرد. یعنی هر مبلغی که می خواهد وارد حساب شود یا از حساب فرد حقوقی و حقیقی خارج شود باید سند داشته باشد، در آن زمان نمی‌توان فساد کرد و ریشه فساد را می‌خشکاند. مسئله اصلی این است که ساختارها تا زمانی که اصلاح نشوند فساد کنترل نمی‌شوند.

روندی که دولت سیزدهم شروع کرده آیا چشم انداز اصلاح این روند را به ما می‌دهد؟

دولت آقای رئیسی دولت معتقدی در این مسئله بود و بارها شعار مبارزه با فساد داده شد، اتفاقاً آقای رئیسی این بحث را داشت که برای مبارزه با فساد باید از دولت شروع کرد تا قوه قضائیه؛ یعنی بحث آقای رئیسی این بود که اگر دولت سالم‌سازی شود، بحث قوه قضائیه در مرحله دوم مبارزه با فساد خواهد بود. لذا این وعده‌ای که آقای رئیسی داده بود به نظر من جای کار بسیار دارد و اصلاحات ساختاری هم در نظام بانکی و هم در نظام مالیاتی و هم در میزان یارانه‌ای نیاز است که برای کنترل فساد و کاهش رانت انجام شود.

ارز ۴۲۰۰ یکی از ریشه‌های رانت بود که خشکانده شد

مثلا یکی از ساختارهایی که اخیرا در جهت کنترل رانت اعمال شد، بحث حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی بود. ارز ۴۲۰۰ تومانی یک معضلی بود که مدام به خاطر آن درگیر رانت بودیم یعنی افرادی ارز ۴۲۰۰ تومان می‌گرفتند و رانت عظیمی نصیب آنها می‌شد ولی کالا وارد کشور نمی‌شد. این یک جراحی سطحی بود که انجام و ارز ۴۲۰۰ تومانی حذف شد و معادل آن مبلغ نقدی به خانوارها داده می‌شود. این یکی از ریشه‌های رانت بود که خشکانده شد ولی در حوزه های دیگر ریشه‌های رانت و فساد داریم، در نظام مالیاتی، نظام بانکی، نظام یارانه‌ای و . این وجود دارد که هر یک اصلاحات ساختاری نیاز دارد که باید در این مسیر حرکت شود.

من فکر می‌کنم هنوز در دولت عمدتاً نگرش مبارزه با معلول غالب است. در حالی که باید مسیر را به اصلاحات ساختاری فساد و رانت بازگردانیم. مصداقی که برای من جالب است این است که دوباره بحث قیر رایگان تصویب شد و احتمالاً چند روز بعد هم اجرایی می شود. این یکی از ریشه‌های رانت است که باید دولت تلاش می کرد اجازه نمی‌داد قیر رایگان که شبهه‌ناک است تصویب شود.

اگر بخواهیم جمع بندی کلی داشته باشیم ارزیابی شما چیست؟

دولت در این یکسال، اقدامات حداقلی را به انجام رسانده است، مثل حذف رانت ارز ۴۲۰۰ تومانی که اقدام مثبتی بود ولی نگرش درون دولت همچنان نگرش مبارزه با معلول است در حالیکه دولت همانطور که آقای رئیسی وعده داده بود باید مبارزه با معلول را کمرنگ‌تر کند و به سمت اصلاح ریشه های فساد برود که با اصلاحات ساختاری در حوزه بانک، مالیات و یارانه‌هاست. هنوز این اقدام در دولت انجام نشده است. دستگاه مبارزه با فسادی که بعنوان مامور ویژه انتخاب شده است، همچنان انتظار داریم در آن نهاد اصلاحات ساختاری اولویت داشته باشد. همان جایی که آقای درویشیان به عنوان بازرس ویژه رئیس جمهور منصوب شده است. آنجا باید اقدامات لازم برای اصلاحات ساختاری مبارزه با فساد دیده شود و در دولت نیز مصوب و اجرایی شود چراکه ما با روش مبارزه با معلول به جایی نمی‌رسیم.

آیت‌الله خاتمی: شاخص‌های رهبری را در کمیسیون تحقیقات نوشته‌ایم

آیت‌الله خاتمی: شاخص‌های رهبری را در کمیسیون تحقیقات نوشته‌ایم

سخنگوی هیئت رییسه مجلس خبرگان رهبری گفت: ما شاخص‌هایی که قانون اساسی برای رهبری نظام در نظر گرفته را در کمیسیون تحقیقات نوشته‌ایم.

به گزارش ایسنا، آیت‌الله سیداحمد خاتمی طی سخنانی در نشست خبری اختتامیه دهمین اجلاس رسمی خبرگان رهبری اظهار کرد: بزرگترین دستاورد این جلسه تکمیل اصلاح قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری بود و یک قانون منظم برای انتخابات خبرگان نوشته شد که در هفت فصل و شش ماده به تصویب رسید.

وی افزود: فصول اولیه در اجلاس دوره قبلی انجام شده بود و در واقع فصل ششم و هفتم آن در این اجلاس به تصویب رسید.

سخنگوی هیئت رییسه مجلس خبرگان تصریح کرد: ما ۱۴ ناطق قبل از دستور در این اجلاس داشتیم و به رسم سال‌های گذشته ضیافت آیت‌الله جنتی هم دیشب برگزار شد و آقای رئیس‌جمهوری در این جلسه حضور بسیار با نشاطی داشتند و به پرسش‌های حدود ۲۵ نفر از خبرگان رهبری پاسخ‌های منطقی و قانع‌کننده دادند.

خاتمی یادآور شد: آقای امیرعبداللهیان هم با حضور در این اجلاس و ارائه گزارشی از وضعیت مذاکرات به پرسش‌های خبرگان رهبری پاسخ‌ دادند. این اجلاس از مهمترین اجلاس‌های خبرگان بود.

وی همچنین اظهار کرد: دیدار نمایندگان مجلس خبرگان با مقام معظم رهبری نیز در اسفندماه برگزار می‌شود.

خاتمی در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی نمایندگان مجلس خبرگان از گزارش وزیر امور خارجه در زمینه مذاکرات تاکید کرد: این گزارش قانع‌کننده بود و کسی اعتراض نکرد. سوالاتی مطرح بود که آقای امیرعبداللهیان هم به آن‌ها پاسخ داد.

سخنگوی هیئت رییسه مجلس خبرگان رهبری در پاسخ به پرسشی درباره شاخص‌های مدنظر این مجلس برای انتخاب رهبری تصریح کرد: ما درباره شاخص‌ها کار کردیم. شخص مقام معظم رهبری فرمودند بیاید شاخص‌هایی که برای رهبری در قانون اساسی نوشته شده، مثلاً تدبیر، فقاهت و امثال این‌ شاخص‌ها را بنویسید و ما هم این شاخص‌ها را در کمیسیون تحقیقات نوشته‌ایم.



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.